دوشنبه بیست و دوم آبان ۱۳۹۱ - 16:44 - مهندس چراغ سحر یاسر -
1-ویژگیهای
جغرافیایی و زمین شناسی
1-1-موقعیت عمومی و ریاضی :
شهرستان ایذه یکی از شهرهای استان
خوزستان بوده که در شرق استان واقع شده و مرکز آن شهر ایذه می باشد .این شهرستان
دارای یک شهر به نام ایذه می اشد .همچنین شهر ایذه دارای 2 بخش و 10 دهستان ،491
آبادی دارای سکنه و 141 آبادی خالی از سکنه است[1].
شهر ایذه به مساحت 21 کیلومتر
مربع بین مدار 49 درجه و 52 دقیقه طول شرقی و 31 درجه و 51 دقیقه عرض شمالی نسبت
به نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است .ارتفاع این شهر از سطح دریا 767 متر و
فاصله آن تا مرکز استان 205 کیلومتر و تا تهران 800 کیلومتر می باشد[2]
.نقشه های شماره 1و2و3 به ترتیب موقعیت استان خوزستان در ایران ،تقسیمات سیاسی
استان خوزستان و تقسیمات سیاسی شهرستان ایذه را نشان می دهند.
1-2-زمین شناسی و ناهمواریها :
پیدایش ناهمواریهای منطقه مربوط
به دوران سنوزوئیک[3]
است ،قسمت شرق استان که شهر ایذه نیز در آن قرار گرفته است ،طی تحولات کوهزائی در
دوره ترشیاری[4]
،به صورت مجموعه ای چین خورده در آمده و شامل تاقدیس ها و ناودیس هایی است که به
موازات دیگر چین خوردگی های زاگرس کشیده شده اند.جنس سنگ های ای چین خوردگی ها
از نوع آهک ،ماسه ،گچ و نمک است.
شهرستان ایذه در بخش کوهستانی
خوزستان که 5/2 وسعت استان را در برگرفته قرار دارد .کوههای این منطقه ،بخشی از
رشته کوه زاگرس می باشند بلندترین کوه استان بنام کوه منگشت با ارتفاع حدود 3600
متر در ایذه قرار دارد.
پایین بودن دمای هوا و وجود بخشی
از کوه های زاگرس در شهرستان ایذه ،نسبت به سایر مناطق استان ،به عنوان مانع ،در
مقابل توده های باران آور غربی از یک طرف باعث شده که بخش عمده ای از بارش های
جنوب غربی کشور به این منطقه اختصاص یابد .از طرف دیگر کمبود زمین های هموار و
پهناور برای کشاورزی و برعکس ،وجود مراتع با پوشش مناسب در این مناطق ،موقعیت
مساعدی برای دام و دامداری فراهم کرده است[5] .
اطلاعات اقلیمی :
به طور کلی از نظر اقلیم شناسی استان خوزستان را می توان
بصورت خلاصه تقسیم بندی نمود[6] :
- هر چه از شمال و شرق(از مناطق
کوهستانی و ایذه) به طرف مرکز جلگه خوزستان نزدیک می شویم دمای هوا و رطوبت نسبی
هوا بیشتر شده ودر نزدیکی خلیج فارس به حداکثر می رسد و برعکس در مناطق کوهستانی
شمال و شرق ]ایذه[ دمای هوا ملایم تر می شود .
-بعد از باغملک در شهرستان ایذه کمترین میزان تبخیر سالانه
را در قسمت شرق خوزستان به ثبت رسیده است.
-گرمای شدید تابستان (5 تا 7 ماه)
و خشکی هوا از ویژگیهای بارز آب و هوا در مناطق هموار و جلگه ای استان است
.میانگین دمای هوا در ایذه 21 درجه سانتی گراد می باشد .نقشه شماره 6 .
-در بسیاری از روزهای تابستان به
علت وجود شرایط ناپایدار ،بادهای شدیدی همراه با گرد و خاک می وزد که اوضاع جوی
استان را متلاطم و آشفته می سازد .
-باد غالب شهر ایذه عمدتا ،باد جنوب غربی با تواتر 278 می
باشد.
آب هاي زير زميني:
استان خوزستان آب هاي زير زميني
نسبتا غني دارد.اما در حال حاضر به دليل فراواني وسهولت بهره برداري آز آب هاي
سطحي، اين منابع مورد توجه بهره برداري زيادي قرار نمي گيرد. ميزان ذخيره آب هاي
زير زميني استان حدود 2 ميليارد متر مكعب بر آورد شده است.
عمق آب هاي زير زميني در منطقه ايذه به علت كوهستاني بودن
پايين مي باشد.
در مناطق كوهستاني و كوهپايه اي بخصوص در ايذه، به استثناي
قسمت هايي كه در مجاورت لايه هاي شور قرار دارند، آب ها از كيفيت خوبي بر
خوردارند.
_ وضعيت قانون و قانون گذاري:
مشخص نبودن وضيت قانوني تكليف
زباله هاي شهري مي تواند بر حجم اين مواد بيافزايد. با ماندگاري بيشتر مواد زايد
در سطوح شهري مشكلات ديگري را بوجود آورده و مواد زايد را تحت الشعاع قرار مي دهد.
در متن قانون آنچه صراحت در مورد
زباله آورده شده اين است كه شهر داري ها را فقط موظف به تعيين محل هاي مخصوص دفن
زباله دانسته است و يا با وجودي كه در قانون صراحتا مراحل مختلف ساماندهي مواد
زايد جامد شهري به عهده شهرداري ها گذاشته نشده و علاوه بر اين در طول زمان، بخشي
از وظايف مرتبط نيز به سازمان هاي ديگر
واگذار شده است[7].
_ وضعيت اقتصادي-
اجتماعي:
نرخ توليد مواد زايد جامد و ميزان
مواد مصرفي نسبت به تعداد جمعيت شهر و محلات و وضعيت اقتصادي خصوصا درآمد خانواده
ها بستگي دارد . اختلاف فاحشي بين مناطق مرفه و مناطق فقير نشين از نظر مواد زايد
جامدات و مشتقات آن وجود دارد.
_ ساير عوامل موثر بر توليد مواد زايد جامد عبارتند از:
_ مسائل فرهنگي و آموزش هاي همگاني فرهنگ
_اقدامات شهرداري ها به صورت تشويق شهروندان به تفتيك
زباله در مبداء
_ ويژگيهاي جمعيت و . . .
1-2-روش های کنترل تولید و ازدیاد مواد زاید جامد :
با توجه به مسائل فرهنگی و
اجتماعی و آموزش های لازمه از طریق برنامه های صدا و سیما ،آموزش از طریق مطالب
منتشره در نشریات ،مواد درسی و کتب آموزش و پرورش می توان از نظر کمی و کیفی بر
تولید مواد زاید جامد فائق آمده و نسبت تولید آنرا پایین آورد .برای این کار
راهکارهای زیادی می توان تدارک دید ولی به صورت اجمال می توان به روشهای ذیل اشاره
نمود :
1-2-1 الگوی صحیح مصرف :
الگوی درست مصرف از طریق کنترل مواد زاید می تواند اثرات
مثبتی در این زمینه بر جای گذارد .
تولید بیش از اندازه ظروف یکبار مصرف ،استفاده بی رویه از
مواد پلاستیکی و نایلکس از جمله این موارد محسوب می شود این مواد به علت تجزیه
ناپذیر بودنشان اثرات سوئی بر محیط زیست می گذراند.
محاسبه ذیل معایب و مزایای استفاده از انواع کیسه های
زباله و استفاده از سطل زباله و یا پیت های مخصوص ،را نشان می دهد.
در این جدول (شماره 8) هر کیلو کیسه پلاستیکی بطور متوسط
معادل 50 عدد کیسه و قیمت هر عدد کیسه بطور متوسط 500 ریال فرض شده است :
مواد زاید شهری
مواد زاید فساد پذیر (مرطوب) مواد زاید فساد پذیر (خشک)
پس مانده های مواد زاید مواد زاید خاکستر نخاله های وسایل
مواد غذایی
خطرناک
ساختمانی
اسقاطی
قابل بازیافت
غیر قابل بازیافت غیر
قابل بازیافت غیر قابل بازیافت قابل بازیافت قابل بازیافت
نمودار دسته بندی انواع مختلف مواد زاید و قابل یا غیر قابل بازیافت
،شهر ایذه از نظر تنوع مواد زاید فوق الذکر دارای همه موارد بالا می باشد .
منابع تولید زباله در ایذه
با توجه به مطالب عنوان شده بخش اعظم مواد دور ریز این شهر
،پس مانده های غذایی خانگی می باشند و در درجات بعدی مواد زاید مراکزی نظیر اداری
،بهداشتی ،درمانی به علت بیماری زا بودنشان باید به صورت مجزا و در جای خالی غیر
از مراکز دفن مواد زاید معمولی معدوم گردند .
سیکل جمع آوری پسماند شهرستان ایذه :
-
میزان زباله تولدی روزانه = 120 تن (120000 کیلوگرم)
-
میزان زباله مراکز بیمارستانی و درمانی روزانه = 2 هزار کیلوگرم
-
میزان خاک و نخاله روزانه = 100هزارکیلوگرم
-
در مجاورت قبرستان شهر خاک و نخاله ها تخلیه می شوند.
-
مراکز اداری =45 واحد اداری
-
میزان زباله مراکز اداری =2000 کیلو گرم
-
مراکز تجاری = 3000 واحد
-
میزان زباله مراکز تجاری روزانه =5 هزار کیلوگرم
-
به طور متوسط برای هر ساختمان نوساز ،هر طبقه حدود 300 کیلوگرم (در هر
ساختمان در هر حالت) نخاله ساختمانی دارند .
-
نحوه جمع آوری زباله مدارس روزانه = توسط خودرو حمل زباله
-
روش دفع پسماندهای ویژه صنایع بصورت روزانه و روش دفع پسماندهای ویژه
مراکز درمانی به صورت روزانه =دفن – سوزاندن
-
کارگران تنظیف شهری 1200 نفر می باشند.
-
هر کارگر روزی 2 ساعت جارو می کند.
-
کل مساحت تحت تنظیف شهر = 100 کیلومتر مربع
-
هزینه تنظیف شهر در ماه یکصد و هشتاد میلیون ریال
-
مساحت معابر و خیابانها را به تفکیک ذکر نمایید ؟ 6 میلیون متر مربع
-
میزان زباله های سبز روزانه = 2 هزار کیلوگرم در روز
-
میزان خاک و نخاله روزانه = 100 هزار کیلوگرم
-
چهار نقطه در اطراف شهر روی نقشه توپوگرافی مکان یابی محل دفن پسماند :
-
مساحت =m3 474/165
-
مساحت= 50hq
1-4- جابجایی ،انبارش ،پردازش مواد زاید در محل تولید
مرحله بعد از تولید مواد زاید شهری جابجایی (حمل و نقل)
انبارش و در نهایت پردازش در محل تولید این مواد است .سطل های زباله معمولا در
داخل منزل و در آشپزخانه به علت مجاورت با منبع تولید که همان آشپزخانه است
نگهداری می شود و معمولا بر حسب کمیت و کیفیت مواد زاید روزی یا دو روز یکبار توسط
اهالی خانه به سر کوچه یا جلوی منزل گذاشته می شود به این مرحله جابجایی مواد زاید
گفته می شود این مرحله در داخل منزل انجام شده و عمل جابجایی در منزل به عهده
تولید کننده است .بعد از اینکه زباله در سر کوچه یا جلوی منزل جهت حمل راکد می
ماند ،ذخیره در محل نامیده می شود .که مرحله دوم در شهر ایذه به محض رسیدن ماشینهای
زباله ،مردم زباله های خود را جلوی درب منزل می گذراند .
در شهر ایذه عملیات جابجایی ،ذخیره و پردازش در محل تولید
بنابه دلایل ذیل غیر اصولی و غیر بهداشتی صورت می گیرد :
- به علت مرطوب بودن زباله های خانگی ،شیرابه های
زیادی از آنها خارج می شود.
- استفاده از سطل های پلاستیکی و حلبی های بدون
درب
- به علت
ناکارا بودن پلاستیک های زباله اغلب پاره شده باعث خروج مواد زاید و شیرابه
از آنها می شوند عملیات پردازش زباله در خارج از منزل و در ایستگاه های
بینابینی تنها به جداسازی کارتن و شیشه ،مس و آلومینیوم جهت فروش به خریداران
صورت می گیرد.
1-5-ترکیب
زباله
جهت برنامه ریزی و طراحی در خصوص از جمله روشهای حمل و نقل
،آینده نگری مکان گزینی دفن مواد زاید ،افزایش نیروی انسانی و... پی بردن به
ترکیبات مواد زاید اهمیت خاصی دارد زیرا با شناخت این ترکیبات می توان به نحو
مناسبی جهت آینده شهر ایذه برنامه ریزی نمود مثلا مواد زاید جامد در قسمت های
مختلف شهر با توجه به تیپ کاربریها و فضاهای باز با سایر فضاهای شهری فرق اساسی
دارد یا مواد زاید تولیدی منازل و واحدهای مسکونی را مستقیما می توان به کارخانه
های تهیه کمپوست و یا مواد زاید اداره های دولتی را که بیشتر از نوع کاغذ می باشند
می توان به کارخانه های تولید و بازیافت کاغذ هدایت نمود .لذا جهت رسیدن به اهداف مورد
نظر از این طرح ،ترکیبات فیزیکی و شیمیایی و اندازه گیریهای حجم و وزن و چگالی
مواد زاید مورد نیاز بوده و مورد بررسی قرار می گیرد.
جمع آوری و حمل و نقل
جمع آوری و حمل و نقل مواد زاید پرهزینه ترین و بی فایده
ترین ]نسبت به
بازیافت و تبدیل مواد به کمپوست[ قسمت مدیریت مواد زاید می باشد .تخمین زده اند
که تقریبا 78% هزینه دفع مواد زاید صرف جمع آوری و حمل و نقل آنها می شود از این
رو طبیعی است که افزایش کارآیی روشهای جمع آوری و حمل و نقل مواد زاید جامد
بیشترین اثر را بر هزینه کل دفع مواد زاید دارد[8]
.در واقع جمع آوری و حمل و نقل مواد زاید بخشی از مدیریت مواد زاید شهری است که از
جمع آوری منزل به منزل این مواد در محل های تولیدی شروع شده و تا تخلیه این مواد
در محل دفع ادامه می یابد.
معمولا جمع آوری زباله های شهری بر عهده بخش خدمات شهری
شهرداریهاست که این مهم بر حسب میزان جمعیت ،فصول سال ،تولید زباله و امکانات هر
استان و شهر در ساعات مختلف و در چندین نوبت شبانه روز انجام می گیرد در بین
زمانهای اختصاص یافته ،جمع آوری زباله از ساعت 6 صبح تا 2 بعدازظهر بیشترین درصد و
شبها از ساعت 24 تا 6 صبح کمترین درصد را تشکیل می دهند[9] .
با توجه به اینکه در سالهای اخیر ،بعضی از شهرداریهای کشور
با شرکتهای خصوصی برای جمع آوری و انتقال زباله ها قراردادهایی بسته اند و این کار
توسط بخش خصوصی انجام می گیرد ،در این قسمت محاسن و معایب واگذاری این امور به بخش
خصوصی بیان می گردد تا در هر شهر با در نظر گرفتن این موارد تصمیم گیری شود .شهر
ایذه نیز با توجه به افزایش جمعیت و متعاقب آن افزایش مواد زاید جامد خانگی ،سیستم
جمع آوری ،حمل و نقل و دفن بهداشتی به بخش خصوصی واگذار شده است .
2-انواع سیستم های جمع آوری زباله
انواع سیستمهای جمع آوری وحمل و نقل مواد زاید جامد شهری به
صورت زیر می باشد :
2-1-روشهای سنتی
2-2-روشهای ماشینی
2-3-روشهای بینابینی
روش اول معمولا توسط چرخ دستی انجام می شود .در برخی از
قسمتهای شهری که امکان تردد وسیله نقلیه وجود ندارد از این روش که غیر بهداشتی
بوده و زمان بر می باشد انواع این وسایل عبارتند از فرغون ،چرخهای دستی ویژه حمل
زباله و برخی چرخهای دیگر.
-
10% از شهر ایذه را مناطق و محله های قدیمی و غیر قابل تردد توسط ماشین
حمل زباله است لذا نحوه ی جمع آوری زباله در این معابر صعب العبور با گاری های
دستی است که تعداد 20 دستگاه گاری دستی برای جمع آوری پسماند شهری این
مناطق اختصاص داده نشده است .
چرخهای دستی با دیواره های ثابت فلزی
غیربهداشتی بوده و شیرابه ها از گوشه و کنار آنها در معابر ریخته شده و بوی تعفن
ار خود بر جای می گذارند[10].
در شهر ایذه زباله های تولیدی توسط
خاورهای پرسی و کمپرسی حمل می شود.
روشهای ماشینی خود شامل چند دسته بنامهای خودروهای سبک
(وانت نیسان ها) و خودروهای سنگین (کانتینری و کمپرسی) می شود.
-
خودروهای سبک شامل وانت نیسان های معمولی و نیسان های کمپرسی می باشد
.نسبت به سایر انواع سیستمها به علت سهولت و سرعت در عمل جمع آوری و حمل و نقل
مورد توجه مسئولان خدمات شهری قرار گرفته است .در شبکه های دسترسی معمولی شهری و
نیز در خیابان درجه 2 و جمع و پخش کننده توصیه می شود از خودروهای سبک استفاده
نمایند .معمولا در شهری مثل ایذه استفاده از خاور جهت حمل و نقل و جابجایی مواد
زاید استفاده مرسوم و معمول شده است .
1200 عدد خودرو خاور پرسی در جمع آوری پسماند ایذه فعالیت می کنند
که ظرفیت آنها بین 5-3 تن است .و همچنین از یکدستگاه جاروب مکانیکی جهت تنظیف شهری
استفاده می شود.
در 3 شیفت کاری ماشین های حمل
زباله کار می کنند.
تناژ روزانه : 70 تن زباله .که
شامل 21 تن زباله خشک و 49 تن زباله تر است .
محل دفن:
با توجه به اينكه شهر ايذه در
منطقه خشك قرار گرفته است روش ترانشه اي بهترين روش دفن زباله بوده و به تشريح آن
مي پردازيم:
دلايل و مواردي كه از اين روش استفاده مي شود عبارتند از:
1-آبهاي زير زميني پايين است.
2-استفاده از زمين كمتر نسبت به
ساير روشها از جمله روش سطحي
3-عمليات اين روش قابل كنترل مي
باشد
نظر به اينكه محل تعيين شده دفن زباله در طرح جامع شهر ايذه
كه مشاور آن را جانمائي كرده است به دلايل ذيل مناسب تشخيص داده مي شود.
مزاياي محل دفن زباله ايذه:
1. با انتخاب محل قديمي مي توان
زباله هاي انباشته شده قبل را نيز ساماندهي و دفن نمود.
2. به علت اينكه ايذه يك شهر
كوهستاني بوده كمتر زمين مسطح يافت مي شود.
3. زمين تپه ماهوري بوده و جهت دفن
زباله ها مي توان از خود دره ها نيز استفاده نمود.
4. باد غالب شهر نسبت به مكان دفن
اثر منفي روي شهر ندارد.
5. به علت قرار گرفتن مكان دفن در
پشت تپه كوهستاني روستاي راسفند اثر منفي روي روستاي راسفند به مقدار خيلي زياد
كاسته مي شود
6. تنها مسير جهت رسيدن به محل دفن ،
مسير آسفالته و روستاي راسفند مي باشد كه با اتخاذ يك برنامه اصولي و صحيح ذيل مي
توان اهالي روستاي راسفند را به طرح دفن بهداشتي زباله اميدوار نمود.
پيشنهادات :
1. اهالي اطمينان داده شود كه
ماشينهاي زباله در ساعات معيني عبور و مرور نمايند.
2. سطح زباله در ماشينهاي حمل زباله
بوسيله برزنت در هنگام حمل و نقل پوشانده شود.
3. شهرداري ايذه به اهالي روستاي
راسفند خدمات جنبي ارائه نمايد.
4. زباله ها به وسيله خاك پوشش ،مدفون
شوند.
معايب :
به علت نزديك بودن محل دفن به
زمينهاي كشاورزي اهالي اين روستا باعث تجمع حيوانات وحشي و اهلي آنها در محل دفن
پسماند و همچنين در اين زمينهاي كشاورزي و تخريب محصولات كشاورزي آنها مي شود.
همچنين به علت پوشانده نشدن زباله
ها باعث ايجاد بو و همچنين حشرات موذي در اين روستا و بوجود آمدن بيماري هاي عفوني
براي اهالي اين روستا شوند.
[1]- سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1375 ،نتایج تفضیلی
شهرستان ایذه .1376
[2]- اطلاعات اخذ شده از
شهرداری ایذه
[3]- دوران سوم زمین شناسی
حدود 65 میلیون سال پیش.
[4]- یکی از دو دوره دوران سوم
زمین شناسی.
[5] جغرافیایی استان خوزستان ،1379
[6]- جغرافیای استان ،همان.
[7]- مجله شهرداریها ،شماره 14
،حلقه های مفقوده در چرخه مدیریت مواد زاید ،ص 5.
[8]- شریعت پناهی ،محمد ،مبانی
بهداشت محیط ،انتشارات دانشگاه تهران ،1376 ص 244
[9] عبدلی ،محمدعلی ،مدیریت دفع و بازیافت مواد زاید جامد شهری در ایران ،سازمان
شهرداریهای کشور ،1379 ص 61
[10] عبدلی ،محمدعلی ،همان ،ص 74